Regesty (1)-(21): 1450-1649

(1)       1450   Trześniów

Najstarsza księga sądowa wsi Trześniowa 1419-1609, wyd. H. Polaczkówna, Zabytki dziejowe TN we Lwowie, t. 1, Lwów 1923, nr 109

Nicolaus Sbigen obwiniony przez całą gromadę o czarownictwo jego żony. Oczyszczony z zarzutu.

(2) 1529   Trześniów

Jw., nr 709

Iohannes Zyemyanyn oskarża Stanislaum Myslakovycz o czary.

(3)       29. VIII. 1572   Torki

Księga gromadzka wsi Torki z lat 1569-1695, wyd. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 3845, 3846, 3850-3852

Fyethko Thass kaczmarz skarży na Iewyę Maxymową o szkodzenie czarami, przez które zachorował na nogi. Wyrok: Maxymowa ma przeprosić Thassa, „kaszny przyancz” (odnieść plagi) i zaręczyć siedmioma osobami, że nie będzie więcej szkodziła.

(4) 1585   Wara

Księga sądowa wsi Wary 1449-1623, wd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział II, t. 8, Wrocław 1971, nr 262

Josko Ylkowycz i Anthony Ylkowycz skarżą na Wazka Zubka, że przez niego zdycha Joskowi Ylkowiczowi bydło. Zubek ma się odprzysięgać wraz z dwoma sąsiadami.

(5) 1602   Iwkowa

Księga sądowa wsi Iwkowej 1581-1809, wyd. S. Płaza, SPPP seria II, dział II, t. 6, Wrocław 1969, nr 284

Podczas rugu gromadzkiego wychodzi na jaw, że u Krzysztofa na Witowskim drabka „się czarami bawi”. Gospodarz ten ma pod karą grzywny dopilnować, aby opuściła ona wraz z mężem wieś jeszcze tego samego dnia.

(6) 1602   Kasina Wielka

Księgi gromadzkie wsi Kasina Wielka 1513-1804, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 2801

Anna Stalna za czary i przechowywanie kradzionych rzeczy ma być wypędzona ze wsi.

(7) 1610   Siary

Księga gromadzka wsi Siary 1581-1714, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XII, Kraków 1921, nr 7109

Sczesna Sczepąnka pomówiła o czary żonę Stanisława Kolodzieia. Oskarżona ma się odwieść przysięgą, a oszczerczyni ma nie ponawiać oskarżeń pod karą grzywny.

(8) 1611   Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4, Wrocław 1965, nr 72

Sąd gajny nakazuje karać gardłem te osoby, które osądzono na karę śmierci za czary (a widocznie wyroku nie wykonano), a one się teraz odgrażają.

(9)       27. XI.1618    Ptaszkowa

Księgi gromadzkie wsi „Ptaszkowa” 1517-1793, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 4110

Michał Grebel skarży na Zofię Sinowczankę o gusła, szkodzące jego bydłu jego córki. Sąd nakazuje im zamienić się krowami na dwa tygodnie, a specjalnie powołana dwuosobowa komisja ma obserwować nabiał u obydwu. Brat Sinowczanki ma za nią poręczyć.

(10) 1618   Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4, Wrocław 1965, nr 145

Sołtys łoski wraz z gromadą wsi Łosie skarżą o czary żonę Grylasa Łukacza. Obwiniona ma się odprzysięgać, a po przysiędze pomówień ma się nie wznawiać pod karą grzywny.

(11)     29. X. 1632    Ptaszkowa

Księgi gromadzkie wsi Ptaszkowa 1517-1793, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 4125

Żona rugownika „nie uczciła prawa i urzędu, kiedy ją napominało strony czarów”. Kara grzywny.

(12)     1633-1636     Wola Żarczycka

Księga sądowa wiejska Woli Żarczyckiej (1578-1722), Zbiory parafialne, kopiariusz w zbiorach prywatnych Józefa Półćwiartka w Rzeszowie, nr 173

Sąd nakazuje Grzegorzowi Jarmuzowi i jego żonie Reginie przysięgać, że nie czarowali swoich pszczół, aby one „latały miodu wynosić”.

(13)     1634   Kasina Wielka*

Księgi gromadzkie wsi Kasina Wielka 1513-1804, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 3157

Zapiska o spaleniu dwóch czarownic: Zophii Konstancji (11.VIII) i Agnieski Michałowskiej (5.IX) za szkodzenie klasztorowi na dobytku, a jednemu z administratorów na zdrowiu.

__________________

* (prawdopodobnie jest to tylko zapis działalności jakiegoś innego sądu, np. miejskiego, sprowadzonego na wieś w celu osądzenia czarownic, por. B. Baranowski, Procesy czarownic w Polsce w XVII i XVIII wieku, Łódź 1952, s. 41)

(14)     3. XII. 1636    Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4, Wrocław 1965, nr 399

Sąd wielki nakazuje Poładze, żonie Piotra Karła, wykonać przysięgę, że nie czarowała, ani w przyszłości nie będzie. Po wykonaniu przysięgi zakaz wymawiana jej czarów pod karą grzywny.

(15)     1636? Klucz lipnicki

Księga sądowa klucza lipnickiego, 1620-1761, AP w Przemyślu, Zbiór szczątków zespołów w zasobie AP z XVIII i XIX w., sygn. 1, k. [2]v

Jadwiga Koniarka za „zarażenie plugastwem” sadzawek sąsiadów skazana na grzywnę i chłostę (która jednak jej darowano jako ciężarnej).

(16)     1636? Klucz Lipnicki

Jw., k. [4]v

Dorota Lipina skazana na chłostę za pomówienie swojej stryjnej o czary.

(17)     1. XII. 1645    Wola Żarczycka

Księga sądowa wiejska Woli Żarczyckiej (1578-1722), Zbiory parafialne, kopiariusz w zbiorach prywatnych Józefa Półćwiartka w Rzeszowie, nr 65; wyd. M. Podgórski, Wola Żarczycka, Jasło 1878, s. 34

Prawo gajne nakazuje Perzelce przysięgać samotrzeć, że nie czyniła Sieńkowej żadnych szkód czarami. Po wykonaniu przysięgi zakazuje się sprawę wznawiać pod karą grzywny.

(18)     1646   Kasina Wielka

Księgi gromadzkie wsi Kasina Wielka 1513-1804, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 3294

Sąd nakazuje pogodzić się Matysowi Lukszowi i Wojciechwi Łacnemu alias Calixtowi, który w gniewie pomówił Matysową o czary. Zakaz wznawiania sprawy pod karą grzywny lub kuny.

(19)     23. III. 1647    Czukiew

Księga sądowa Czukwi 1586-1680 [1529-1721], CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 1, s. 202-203

Jakubowa Kłopociczka skarży Walczychę Kłopociczkę o podlanie czarodziejskim zielem jej dobytku. Sąd nakazuje obwinionej postarać się o rękojemstwo czterech osób, że nie będzie to Jakubowej szkodzić. Zakaz wznawiania oskarżeń pod karą grzywny. Jeśli jednak podejrzenia potwierdziłyby się, Walczycha ma być karana śmiercią.

(20)     1647   Kasina Wielka

Księgi gromadzkie wsi Kasina Wielka 1513-1804, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 3306

Wojciech Giczmał skarży na Mikołaia Koczubę o to, że żona Koczuby pomówiła publicznie jego żonę o otrucie pierwszego męża. Administrator dóbr nakazuje uwięzić Koczubinę dopóki ta się nie zaręczy czterema sąsiadami, że nie będzie Giczmalce szkodzić ani czarami, ani trucizną. A jeśli by się coś stało Giczmalce, to należy Koczubinę oddać na inkwizycję i sądzić na gardło.

(21)     2. III. 1649      Sidzina

Księga gromadzka wsi Sidzina (dawniej Miłoszowa) starostwo lanckorońskie z lat 1563-1706, BJ, rkps 9092, s. 53

Przed sądem wójtowskim i ławniczym Mathias Szarek i Błażej Goryl ręczyli za Annę zwaną Proroczką, że nie będzie się ona więcej zajmować leczeniem za pomocą guseł, żegnaniem uroków i omywaniem chorych. A jeśli ktoś ją na takiej czynności zastanie, to ma zostać wygnana ze wsi. Cała zapiska przekreślona.

Licencja Creative Commons

Reklamy