Regesty (43)-(61): 1682-1698

(43)     17. III. 1682    Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4; Wrocław 1965, nr 849

Maciej i Waśko Oleksowie z Bielanki skarżą na Pawliczkę z Bielanki, że czarowała ich pola. Nie mogli tego jednak dowieść, zatem Waśko skazany zostaje na grzywnę, a Pawliczka, „że się w takie rzeczy wdawała” skazana na 12 plag.

(44)     17. III. 1682    Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4, Wrocław 1965, nr 850

Lesio Rusinko skarży na Pawliczkę z Bielanki (zob. nr 30) „o czary na chłopca”. Sąd daruje jej dodatkową karę, zapowiadając, że jeśliby podejrzenia okazały się prawdziwe, będzie karana śmiercią.

(45)     1. VII. 1682    Czukiew

Księga zapisów dekretów i wyroków sądu wiejskiego Czukwi (1669) 1681-1691, CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 4, s. 30, 46

Iwan Dziki skarży na swoją byłą kochankę, Ewę, że kiedy ożenił się z inną, Ewa miała go złości struć i „skurczyć”. Oboje karani za cudzołóstwo, zaś w kwestii trucia i „skurczenia” Ewa ma się odprzysięgać samosiedm. Relacja złożenia tej przysięgi na s. 46.

(46)     9. II. 1683       Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4, Wrocław 1965, nr 890

Stefan Rewak ze wsi Unowica przysięga, że niewinnie jest przez Harbuta pomawiany o czary. Po przysiędze sąd nakazuje Herbutowi za powtórną potwarz zapłacić grzywny i nakazuje obu stronom nie wznawiać sprawy.

(47)     22. III. 1686    Trześniów

Księga sądowa Trześniowa 1686-1791, CAHU Lwów, f. 48, op. 1, sygn. 3, k. 2-3

Sąd nakazuje przysiężnikowi trześniowskiemu Janowi Woytąniowi przeprosić publicznie przy całej gromadzie wójta tej wsi Szymona Ziemianina, za obelgi pod jego adresem w związku z bezpodstawnym pławieniem córki Jana Woytąnia, które miało miejsce rok wcześniej.

(48)     18 – 25. X. 1687        Czukiew

Księga zapisów dekretów i wyroków sądu wiejskiego Czukwi (1669) 1681-1691, CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 4, s. 225-228

Oleksa Storonski skarży na Hasię, żonę Michajła Kazana o próbę poczarowania jego domostwa. Z braku przekonujących dowodów sąd nakazuje Michajłowi Kazanowi przysięgać samoszóst, że jego żona nie czarowała.

(49)     12. III. 1690    Albigowa

Księga aktów wsi Albigowej 1682-1789, AP w Przemyślu, Akta Wsi Albigowa, sygn. 1, s. 34-35

Jadwiga żona Jakuba Kuzniara obwiniona, że miała dwa razy przystępować do spowiedzi w dzień św. Walentego. Nie było jednak świadków, że dwa razy przystępowała do komunii. Będąc podejrzana „w inszych okazyjach”, została upomniana, że następnym razem grozi jej wyświecenie ze wsi, bądź wyrok wedle prawa magdeburskiego.

(50)     20. VI. 1690   Czukiew

Księga zapisów dekretów i wyroków sądu wiejskiego Czukwi (1669) 1681-1691, CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 4, s. 296-297

Zofia, małżonka Sebastiana Woznego oskarżona o szkodzenie bydłu czarami przez swoje pasierbice: Jadwigę, żonę Jakuba Szmandry, i Annę, żonę Andrzeja Czarnego. Wzajemnie Zofia obwinia pasierbice oraz ich mężów o złodziejstwo. Komisja sądowa po przeprowadzeniu wizji lokalnej u Zofii tylko częściowo potwierdziła zarzuty, udowodniono jej jednak, że sprowadzała do siebie babę, aby wykonywała zabobonne praktyki. Sąd skazuje Jakuba Szmandrę na plagi za to, że będąc gospodarzem pozwalał na sprowadzanie guślarki. Zofia ma zostać „w sequestr wzięta, i z więzienia podług upodobania jegomości ma być wypuszczona”, zaś jej pasierbice otrzymują kary cielesne. W przypadku ponawiania kłótni sąd zapowiada wszystkim uczestnikom sporu ciężkie kary fizyczne, grzywny i wydalenie ze wsi.

(51)     1690   Golcowa

Księga przywilejów i zapisów golcowskiego prawa 1657-1745 z dodatkami z lat 1626-1699, CAHU Lwów, f. 54, op. 1, sygn. 2, s. 229-231

Podział gospodarstwa i majątku między Jan Slęczka i jego stryja Marcina, gdyż oni (i ich żony) niezgodnie mieszkali z sobą „poswary częste, kradzieże y czarowania sobie zadawali”.

(52)     30. V. 1693    Czukiew

Księga zapisów dekretów i wyroków sądu wiejskiego Czukwi 1691-1702, CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 5, s. 60-61 i 68 (od tyłu).

Wojciech Papayło skarży na Mikołaja Ozdzaka z żoną o pomówienie jego małżonki o uprawianie czarów i sprowadzanie w tym celu różnych bab do pomocy (m.in. Zubryiki, zob. nr 42). Ozdzak przed sądem potwierdza swoje oskarżenia. Sąd po wysłuchaniu świadka nakazuje Wojciechowi Papayle odprzysiąc się samotrzeć z najbliższymi sąsiadami w dniu 28. VIII. Na s. 68 protestacja Wojciecha Papayły (zapisana 29.VIII.) przeciwko Mikołajowi Ozdzakowi, który ani nie stanął osobiście, ani nie przysłał pełnomocnika do słuchania jego przysięgi.

(53)     1694   Piątkowa

Księga sądowa wsi Piątkowej 1627-1798, AP w Rzeszowie, Akta Gminy Błażowej, sygn. 98, s. 141-142; wyd. częściowo J. Półćwiartek, Wybór źródeł rękopiśmiennych do dziejów wsi nad Sanem i Wisłokiem w XVI i XVII wieku, Prace Humanistyczne, Seria I, z.17, 1980, s. 231, nr 37

Jąn Makara składa relację z przesłuchania Katarzyny Skałubianki, którą z więzienia w Piątkowej oddano przed sąd w Rzeszowie. Na torturach wyznała między innymi, że dostała jakieś węzełki czarownicze od Reginy Michałki. Sąd Piątkowej skazuje zatem Michałkę na 50 postronkami oraz pokutę kościelną, i przyjmuje poręczenie za jej przyszłe dobre prowadzenie się.

(54)     27. VII. – 1. VIII. 1695            Staniszewo*

Proces czarownicy we wsi Staniszewo w 1695 r., wyd. Z. Guldon, Studia z Dziejów Kościoła Katolickiego, t. II, 1962, nr 1, s. 150-161

Katarzyna Mrowczyna oskarżona o szkodzenie czarami (w recydywie). Szczegółowe zeznania świadków; zeznania Mrowyczny podczas tortur (sabat, stosunki z diabłami, powołania). Skazana na spalenie na stosie.

_____________________

* (proces ten toczył się przed „szlachetnym sądem kryminalnym we wsi Stayszewa”, w skład którego weszła okoliczna szlachta, a jedynym przedstawicielem wsi był sołtys, występujący jako oskarżyciel z rozkazu starosty. Sąd ten kierował się zatem innymi niż prawo wiejskie wzorcami prawnymi)

(55)     16. VII. 1696  Czukiew

Księga zapisów dekretów i wyroków sądu wiejskiego Czukwi 1691-1702, CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 5, s. 173-174 (od tyłu)

Roman Kniuc skarży Annę Zubryikę o szkodzenie czarami jego bydłu. Sąd powołuje świadków, którzy nie potwierdzają oskarżeń Kniuca. Sąd zatem nakazuje obwinionej odprzysiąc się samotrzeć.

(56)     26. IV. 1697   Kres klimkowski

Księga sądowa kresu klimkowskiego 1600-1762, wyd. L. Łysiak, SPPP seria II, dział 2, t. 4, Wrocław 1965, nr 1092

Sąd prawa rugowego skazuje Orynę Kołczychę „podejrzaną w gusłach”, za swary i bicie synowej na 2 grzywny kary.

(57)     1697   Rogi

Akta samorządu-sądu wsi Rogi 1531-1778, AGAD, Księgi wiejskie, k. 446

Jan Wilczek skazany za posiadanie guślarskiej kości na 30 plag i grzywny, zaś kość poleca się komisyjnie spalić na granicy. Ponadto sąd nakazał mu odprzysiąc się samotrzeć, że nie używał tej kości do czarów i w przyszłości nie będzie stosował guseł.

(58)     1697   Rogi

Jw., k. 446v-447

Zarządca wsi z skazuje całą gromadę na grzywny za to, że przez 10 lat nie odbywała ona sądów rugowych, w wyniku czego „przez czary i spalenia złych ludzi dwór niemałą ruinę i szkodę podjął i podejmuje”.

(59)     30. VI. 1698   Jadowniki

Księga sądowa wsi Jadownik (1600-1792), wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XII, Kraków 1921, nr 4929-4939

Imć pani Rusiecka daruje życie torturowanej i skazanej na śmierć Reginie Białej. Sąd nakazuje jej tylko opłacić koszta postępowania i grzywnę. Jej oskarżyciele natomiast za niesłuszną przysięgę o jej winie skazani na grzywny i pokutę kościelną. Zofia Kubelina natomiast po torturach puszczona wolno. Regina Kozubka skazana na grzywny po pławieniu, lecz bez tortur, jako że nikt na nią nie instygował. Kantorczyna, podejrzana o zepsucie czarami nabiału pani Rusieckiej po pławieniu skazana na grzywny. Na mniejsze grzywny skazane również inne pławione kobiety z Jadowników i Maszkienic: Salina, Regina Perkowa, Famia szewcowa, Iasiowa, Włodarczyna, Kanina, Mysczyna, Gatarczowa, Klimkówna, Derdkowa, Batoska, Kornatka i dwie Iamrozki. Sąd grozi im karą śmierci w przypadku recydywy.

(60)     26. IV. – 18. IX. 1698            Krowodrza

Księgi gromadzkie wsi „Krowodrza” 1530-1782, wyd. B. Ulanowski, SPPP, t. XI, Kraków 1921, nr 4364, 4369, 4370

Regina Budzinka skarży Stanisława Dutka o zadanie czarownictwa w czasie kłótni sąsiedzkiej. 4.IX. Sąd nakazuje przysięgać Stanisławowi Dutkowi wraz z dwoma sąsiadami, a ponieważ ten nie wykonał przysięgi, zaś Budzinka się odprzysięgła wraz z synem, zatem 18.IX. sąd nakazuje Dutkowi przeprosić ją, odwołać oskarżenia, odbyć cztery dni więzienia, i zapłacić grzywnę. A w wypadku gdyby ktoś jeszcze zarzucał Budzince czary ma być karany grzywną, więzieniem i plagami.

(61)     2 poł. XVII w.            Czukiew

Księga sądowa Czukwi 1586-1680 [1529-1721], CAHU Lwów, f. 142, op. 1, sygn. 1, s. 399

Urywek zeznań na temat swarów, wynikłych w związku z używaniem jakiegoś „ziela”.

Licencja Creative Commons

Reklamy